KONKURS ARCHITEKTONICZNO-URBANISTYCZNY NA OPRACOWANIE KONCEPCJI PROGRAMOWO – PRZESTRZENNEJ PRZEBUDOWY BUDYNKU STAREJ ELEKTROWNI NA POTRZEBY GALERII ARSENAŁ W BIAŁYMSTOKU

2012, PRZEBUDOWA BUDYNKU STAREJ ELEKTROWNI NA POTRZEBY GALERII ARSENAŁ
ORAZ ZAGOSPODAROWANIE FRAGMENTU BULWARU NAD RZEKĄ BIAŁĄ POMIĘDZY ULICAMI: ŚWIĘTOJAŃSKĄ I ELEKTRYCZNĄ W BIAŁYMSTOKU.
LOKALIZACJA: BIAŁYSTOK

 

1. OPIS KONCEPCJI ZAGOSPODAROWANIA TERENU.
Teren będący przedmiotem konkursu zlokalizowany jest w śródmieściu Białegostoku, pomiędzy obszarami o zróżnicowanym sposobie użytkowania.
Podstawowym założeniem nowego projektu zagospodarowania jest scalenie pod względem strukturalnym obszarów wchodzących w zakres opracowania konkursowego, poprzez ich przekształcenie i wzajemne powiązanie funkcjonalno – przestrzenne oraz ścisłe połączenie z adaptowanym do nowych funkcji – budynkiem starej elektrowni.
Od strony południowej zaplanowano rozległy teren o charakterze parkowym. Zaprojektowane pasma to przeplatające się trawniki, łąki kwietne, rabaty bylinowe i ciągi piesze. Zarówno tereny zielone jak i wyposażone w nawierzchnię utwardzoną, stanowią obszary wystaw plenerowych, tworząc nowe założenie – PARK RZEŹBY. Celem utworzenia tego typu miejsca jest umożliwienie bezpośredniego obcowania i kontaktu widza ze sztuką w środowisku naturalnym, poprzez wprowadzenie jej do przestrzeni publicznej. Środowisko wykreowane z rzadkich gatunków drzew i krzewów, wyselekcjonowanych na podstawie cech szczególnych każdego z egzemplarzy, w powiązaniu z już istniejącymi, ma stanowić niecodzienne tło dla eksponatów, zmieniające swoją kolorystykę i charakter wraz z przemijającymi porami roku. Przez Park Rzeźby w kierunku N – S przebiega ciąg pieszo – jezdny pełniący również funkcję drogi dojazdowej do budynku Galerii Arsenał i stacji transformatorowo – rozdzielczej. Jego zakończenie stanowi wielofunkcyjny plac usytuowany przed budynkami, wyposażony w miejsca postojowe, przystosowane dla samochodów osobowych i dostawczych (6 miejsc w części o charakterze realizacyjnym, 19 w części ideowej – studialnej) – umożliwiający dojazd do wejść pomocniczych, związanych z dostawami dzieł sztuki oraz obsługą techniczną obiektów. Reprezentacyjny plac będący częścią Parku Rzeźby, zaprojektowany w granicach obszaru działań o charakterze realizacyjnym, dostosowano do funkcji wystawienniczych i rekreacyjnych. Może on pełnić wyżej wymienione funkcje samodzielnie lub wraz z placem zaplanowanym przed budynkiem stacji transformatorowo – rozdzielczej. Ustawienie tymczasowego zadaszenia namiotowego, przestrzennej instalacji technicznej lub sceny, przewidziano na terenie miejsc postojowych przed Galerią (mniejsze wydarzenia, układ podłużny placu) lub na pomoście drewnianym, po przeciwnej stronie rzeki Białej (większe wydarzenia, układ poprzeczny placu). Przed samym wejściem pomocniczym do budynku Galerii zastosowano posadzkę z płyt granitowych, kształtem nawiązującą do zarysu okien elewacji południowej i historycznych fotografii przedstawiających elektrownię odbijającą się w tafli rzeki.
Na części działki nr 1780/8 planuje się ustawienie napisu „ELEKTROWNIA”, składającego się z interaktywnych liter – rzeźb, posiadających funkcję świecenia, uruchamianą dotykiem. Będzie on symbolizował historyczną funkcję zabudowań i tradycję miejsca. Dla całego terenu objętego opracowaniem konkursowym, zaprojektowano zespół elementów małej architektury (lampa parkowa, kosz na śmieci, ławka, stojak rowerowy) i przewidziano ich konkretne lokalizacje.
Ze względów estetycznych i funkcjonalnych zdecydowano się na likwidację budynku węzła cieplnego, będącego późniejszą dobudową do budynku starej elektrowni i przeniesienie go do podziemia budynku Galerii.
Zaplanowano uporządkowanie bulwarów poprzez modernizację nabrzeży i regulację rzeki Białej jedynie w niezbędnym zakresie, zachowanie wartościowej zieleni istniejącej i nowych nasadzeń, wyznaczenie ciągów pieszych, ścieżki rowerowej, powiązań z terenem Parku Rzeźby i budynkiem Galerii, poprzez zastosowanie systemu kładek i tarasów drewnianych – miejscowych poszerzeń. Przewidziano, iż jeden z tarasów pełnić będzie funkcję „ogródka letniego”, połączonego pomostami z wejściem głównym i zejściem do kawiarni, drugi natomiast może zostać wykorzystany pod ustawienie sceny. Zastosowanie czterech kładek pozwoli na obustronne powiązanie bulwarów i zwiększenie dostępności Galerii.
Zachowano istniejące zatoki postojowe w granicach pasa drogowego ul. J. K. Branickiego oraz lokalizację przystanku postojowego. Wiatę przystankową planuje się wykonać jako drewnianą, w materiale zgodnym z wykończeniem materiałowym mebli miejskich. Pasma zieleni i utwardzonych nawierzchni, przenikające Park Rzeźby, łączą go z przestrzenią bulwarów i sprawiają, iż projekt zagospodarowania – mimo odrębności funkcjonalnej poszczególnych obszarów – jest odbierany jako jedna urbanistyczna kompozycja. Projektuje się wykonanie posadzek placów, ciągów pieszych i pieszo – jezdnych z naturalnych materiałów wysokiej jakości jak kostka granitowa, piaskowiec, drewno o podwyższonej odporności na warunki atmosferyczne.
BILANS TERENU:
A. OBSZAR DZIAŁAŃ PROJEKTOWYCH O CHARAKTERZE REALIZACYJNYM:
ETAP I:
TRAWNIKI I ŁĄKI KWIETNE: 166,73m²
NAWIERZCHNIA DREWNIANA: 70,09m²
NAWIERZCHNIA UTWARDZONA CIĄGÓW PIESZYCH: 143,28m²
NAWIERZCHNIA UTWARDZONA PLACU WIELOFUNKCYJNEGO: 332,31m²
FRAGMENT POSADZKI PLACU – PŁYTY GRANITOWE: 102,95m²
ETAP II:
TRAWNIKI I ŁĄKI KWIETNE: 2611,31m²
NAWIERZCHNIA DREWNIANA: 557,50m²
NAWIERZCHNIA UTWARDZONA CIĄGÓW PIESZYCH: 617,09m²
NAWIERZCHNIA BITUMICZNA ŚCIEŻEK ROWEROWYCH: 494,03m²
B. OBSZAR DZIAŁAŃ PROJEKTOWYCH O CHARAKTERZE POSTULATYWNYM – IDEOWYM:
TRAWNIKI I ŁĄKI KWIETNE: 2064,56m²
RABATY BYLINOWE: 765,74m²
NAWIERZCHNIA DREWNIANA: 62,13m²
NAWIERZCHNIA UTWARDZONA CIĄGÓW PIESZYCH: 887,47m²
NAWIERZCHNIA UTWARDZONA CIĄGU PIESZO – JEZDNEGO: 1620,47m²
2. OPIS PRZYJĘTYCH ROZWIĄZAŃ ARCHITEKTONICZNO – KONSTRUKCYJNYCH BUDYNKU GALERII ARSENAŁ.
Projekt przewiduje wyeksponowanie wszelkich walorów estetycznych budynku, zarówno
z zewnątrz jak i we wnętrzu hali. Elewacje pozostają w stanie praktycznie niezmienionym, zdecydowano się jednak na podkreślenie zmiany charakteru funkcji obiektu, jako bardzo szczególnego na mapie Białegostoku ze względu na jego historię, jak i nowoutworzony związek ze sztuką.
Przy zachowaniu artykulacji ścian oraz wielkości i kształtu otworów okiennych, zastosowano kolorowe szyby, montowane do ukrytej za nimi konstrukcji stalowej. Te wykonane ze szkła barwionego tafle, zostały usytuowane w otworze okiennym jako dodatkowe elementy, miejscowo pełniące funkcję balustrad. Pozwalają one na uzyskanie niezwykłego efektu nocą zabarwiając rozświetlone wnętrze budynku, jak i w ciągu dnia, dzięki światłu dziennemu, tworząc wewnątrz efekt „tęczy”, zamieniając elewacje w jeden rozległy współczesny witraż.
Wejście główne zaprojektowano od strony ul. Branickiego, podkreślając je poprzez zastosowanie wymownego drewnianego portalu – zadaszenia, z przytwierdzonym neonem z nazwą galerii. Obniżając jedynie dolny poziom istniejącego otworu, zachowano wszelkie podziały nawiązujące do pozostałych okien. W elewacji południowej planuje się wymianę bramy oraz zaznaczenie dodatkowego wejścia – pełniącego ważną rolę w trakcie wydarzeń plenerowych – również przy użyciu neonu „Galeria Arsenał”.
Dla podniesienia walorów jakościowych i estetycznych proponowana jest wymiana stolarki okiennej na aluminiową lub zastosowanie aluminiowych nakładek na istniejące profile.
Zdecydowano się na likwidację istniejącego węzła cieplnego, przywracając oknom ich pierwotny kształt i formę. Powiększono również okna usytuowane w kondygnacji -1, dostosowując je do pozostałych elementów elewacji wschodniej. Wykonano otwory drzwiowe, prowadzące do kawiarni i audytorium, stanowiące także dodatkowe wyjścia ewakuacyjne. Projektowane dwustronne schody zewnętrzne prowadzą z poziomu -1 na poziom 0.
Planuje się wykonanie termomodernizacji i uszczelnienia dachu przy zachowaniu wysokości budynku, kąta nachylenia połaci dachowych oraz wymiany jego pokrycia – zastosowaniu arkuszy blachy tytanowo – cynkowej w odcieniach antracytu.
We wnętrzu budynku w miarę możliwości, wynikających z potrzeby dostosowania budynku do nowych funkcji, utrzymano historyczne detale konstrukcyjne i wyposażenie starej elektrowni.
Z wnętrza części nadziemnej istniejącego obiektu usunięto zbędne elementy i nawarstwienia, przy zachowaniu jego podziału w rzucie na 3 części. Powstałą rozległą kubaturę hali projektuje się na nowo, poprzez umieszczenie w jej przestrzeni trzech kubicznych form – zawieszonej na słupach, opartej na prostopadłościennym trzonie i stojącej na „nodze” – antresoli. Dwie z nich zaplanowano w części A, jedną w części B. Istniejąca część C, po remoncie i adaptacji, stanowi czwartą z form. Aby nadać wprowadzonym bryłom lekkości, a także ze względów funkcjonalnych i użytkowych, ich elewacje wykonano ze szkła profilowego, matowego lub przeziernego, w zależności od pomieszczeń, jakie są w nich usytuowane.
Kolorystyka nadana wnętrzu, kolory: czarny, biały, szary, grafitowy, stanowić mają tło dla eksponowanej sztuki, ale podkreślają również „grę brył”, światła i cienia. Zachowane oraz nowe elementy konstrukcyjne współgrają ze sobą, tworząc nową jakość przestrzeni. Bryły łączą się ze sobą w poziomie +1, za pomocą systemu kładek, o lekkich balustradach wykonanych z blachy perforowanej. Delikatna „pajęczyna” stelaży oświetleniowych wypełnia miejscami przestrzeń pomiędzy nimi.
Główny budulec nowoprojektowanych elementów konstrukcyjnych to stal lakierowana,
a także żelbet.
Zdecydowano się na demontaż stropu pomiędzy poziomem -1 i 0 w części B, ze względu na jego niejednolitą konstrukcję oraz zróżnicowany charakter i wykonanie nowego stropu żelbetowego w tej części.
Planuje się wymianę stropów w części C, ze względu na ich zły stan techniczny, oraz wzmocnienie konstrukcji antresoli za pomocą kratownic stalowych oraz wypełnienie frontu szkłem profilowym.
Zachowane kratownice dźwigarów dachowych, kręte żeliwne schody wiodące na antresolę czy suwnica wraz z mechanizmem ruchu w części B, zostaną odrestaurowane i stanowić będą integralną część wnętrza.
3. OPIS PRZYJĘTYCH ROZWIĄZAŃ FUNKCJONALNO – PRZESTRZENNYCH BUDYNKU GALERII ARSENAŁ.
Wejście główne prowadzi poprzez przedsionek do otwartego, przestronnego holu głównego. Biuro obsługi widza (recepcja, informacja, kasa) znajduje się w centralnej części holu, na tle jednego z historycznych okien. Zespół toalet oraz pomieszczenie szatni automatycznej również dostępne są bezpośrednio z holu. Klatka schodowa, usytuowana w narożniku, prowadzi do kondygnacji podziemnej – audytorium. Dalej, po lewej usytuowane zostały sale ekspozycyjne. Część A zaprojektowano w taki sposób, aby możliwe było użytkowanie jej razem z holem głównym, jako jednej rozległej przestrzeni lub poprzez wydzielenie jednej / dwóch sal, za pomocą mobilnych ścian ekspozycyjnych i śluzy z możliwością wyciemnienia światła naturalnego. Klatka schodowa umieszczona w trzonie kubicznej formy, wiedzie do poziomu podziemia: księgokawiarni oraz pomieszczeń pracowników pracowni stolarskiej, ślusarskiej, plastycznej i warsztatu technicznego (wejście z kontrolą dostępu), a także na poziom pierwszego piętra – do pomieszczenia mediateki oraz zespołu biurowego pracowników Galerii (wejście z kontrolą dostępu) i innych pomieszczeń zlokalizowanych na antresolach, połączonych ze sobą za pomocą systemu pomostów komunikacyjnych.
Część ekspozycyjna B dostępna jest poprzez przedsionek – śluzę. Jest to wolna przestrzeń, która oprócz funkcji wystawienniczych może pełnić rolę wielofunkcyjnej sali multimedialnej. Główną część stanowi tutaj bryła „SERCA ELEKTROWNI”, w której na poziomie +1 zaplanowano stałą ekspozycję na temat historii budynku elektrowni i jego burzliwych losów. Na jej elewacjach szklanych nadrukowano archiwalne plany budynku i zdjęcia z początku XX wieku. Sala ta dostępna jest za pomocą dźwigu dostosowanego do potrzeb osób niepełnosprawnych lub przy użyciu schodów i systemu kładek komunikacyjnych. Zachowano istniejącą antresolę części B, powiązano ją z parterem za pomocą dodatkowych schodów, a także z pomieszczeniami części C (pomieszczenie socjalne / sala zebrań pracowników biurowych Galerii, sala konferencyjna z zapleczem, magazyn / ksero – pomieszczenia o podwyższonym poziomie podłogi przy zastosowaniu podestu drewnianego oraz sala dydaktyczna). W trakcie wymiany stropów i wzmocnienia konstrukcji w części C, planuje się wykonanie klatki schodowej prowadzącej na poziom +2 do pracowni komputerowej i pomieszczenia ochrony wraz z zapleczem socjalnym oraz wielofunkcyjnym tarasem.
Dostawy dzieł sztuki odbywają się od strony placu reprezentacyjnego. Winda towarowa, usytuowana w części A, pozwala umieścić eksponaty w magazynie zlokalizowanym w poziomie piwnicy, w bezpośrednim sąsiedztwie pracowni stolarskiej, ślusarskiej, plastycznej i warsztatu technicznego (z zapleczem socjalnym) oraz magazynu ścian mobilnych ekspozycyjnych. Centralną cześć podziemia adaptowano na potrzeby księgokawiarni, gdzie można posilić się, a także poczytać i kupić ciekawe pozycje. Księgokawiarnia została wyposażona w zaplecze kuchenne, magazyn książek oraz zespół toalet. W tej części zlokalizowano również pomieszczenie sprzątaczek z szatnią, magazynem środków czystości i klimatyzatornię. Podziemie części B i C stanowi audytorium na 120-140 osób wraz z zapleczem magazynowym technicznym a także zespołem toalet. Usytuowano tu również pomieszczenie węzła cieplnego oraz pomieszczenia przyłączy.
Z podziemia bezpośrednio na zewnątrz prowadzą dwa wyjścia ewakuacyjne.
Przyjęty plan funkcjonalno – przestrzenny został opracowany na podstawie postulatywnych wytycznych podanych przez Zamawiającego. Podjęte decyzje projektowe o zagospodarowaniu istniejącej kubatury budynku w formie niezmienionej, tj. uzyskanej po usunięciu zbędnych elementów i nawarstwień, bez znacznej ingerencji poprzez dopuszczoną przez Zamawiającego rozbudowę, częściowe lub całkowite dodatkowe zagłębienie obiektu (w części podziemnej) – zostały podjęte ze względu na zastane warunki:
-bezpośrednie sąsiedztwo stacji transformatorowo – rozdzielczej 110/15kV,
-wysoki poziom wód gruntowych związany z obecnością rzeki Białej,
-uwarunkowania wynikające z ekspertyzy budowlano – konstrukcyjnej budynku starej elektrowni,
-uwarunkowania wynikające z rozpoznania geotechnicznego podłoża gruntowego.
4. PROGRAM FUNKCJONALNO – UŻYTKOWY BUDYNKU GALERII ARSENAŁ.
• ŁĄCZNA POWIERZCHNIA UŻYTKOWA POMIESZCZEŃ O FUNKCJI WYSTAWIENNICZEJ (część ekspozycyjna A, B, hol główny, sala ekspozycyjna „serce elektrowni”): 709,67m²
• ŁĄCZNA POWIERZCHNIA UŻYTKOWA POMIESZCZEŃ O FUNKCJI BIUROWEJ (gabinet dyrektora, sekretariat, pokoje biurowe, sala zebrań, sala konferencyjna, sala dydaktyczna, mediateka, pracownia komputerowa, pokój monitoringu): 267,32m²
• ŁĄCZNA POWIERZCHNIA UŻYTKOWA POMIESZCZEŃ O FUNKCJI GASTRONOMICZNEJ I HANDLOWEJ (księgokawiarnia): 106,71m²