KONKURS NA KONCEPCJĘ CENTRUM DIALOGU „PRZEŁOMY” W SZCZECINIE

2009, CENTRUM DIALOGU „PRZEŁOMY” W SZCZECINIE
PROJEKT:
arch. Mariusz Pers, arch. Mariusz Twardowski, arch. Wojciech Wokan
WSPÓŁPRACA:
stud. arch. Łukasz Bylica, stud. arch. Katarzyna Weberbauer, arch. Marta Dul, arch. Anna Fusiara, arch. Paweł Syposz

 

I. OPIS PRZYJĘTEJ KONCEPCJI
Na początku XXI wieku, w obliczu trwających w Polsce przemian oraz różnorakich przedsięwzięć architektonicznych, trudno jest wyodrębnić narodową, a tym bardziej lokalną specyfikę takich działań. Dzieje się tak w wyniku umiędzynarodowienia rynku, standaryzacji celów i potrzeb inwestorów oraz natłoku informacji.
Szczecin, ze swoją pogmatwaną historią oraz zmiennością losów politycznych i społecznych, dość paradoksalnie jest miastem, w którym pamięć i świadomość historii wydaje się być silniejsza niż gdzie indziej, pociągając za sobą żywą potrzebę formułowania elementów znaczących. Szczecin jest miejscem, w którym przez wieki różne kultury się przenikały, a ludzie mieszali i migrowali (nie zawsze z własnej woli) lecz właśnie dlatego są tu dogodne warunki do nieoczekiwanych spotkań, wymiany myśli, ale też krytyki czy kontestacji oraz mutacji różnych form.
Wydarzenia Grudnia 70, szczególnie mocno obecne w pamięci Szczecinian, można bez wątpienia zaliczyć do kategorii symboli narodowych. Teren, na którym ma powstać Centrum Dialogu Przełomy to część Placu Solidarności, na którym w roku 1970 zginęli od kul demonstrujący, co zostało upamiętnione ustawieniem pomnika Anioła Wolności – trudno o silniejszy i bardziej dobitny kontekst.
W prezentowanej koncepcji stanęliśmy więc przed kilkoma problemami :
• celem projektu stało się wypracowanie formy, której zewnętrze będzie wchodziło w relację z pomnikiem, wnętrze zaś stanie się tłem dla planowanej ekspozycji, przy czym żadna ze stron nie będzie dominować; zaproponowaliśmy formę względnie neutralną, pozbawioną ikonicznych cytatów czy odniesień, podporządkowaną istniejącemu założeniu pomnikowemu; Anioł Wolności, autorstwa prof. Czesława Dźwigaja, jakkolwiek kontrowersyjny, zdecydowanie należy traktować w tym miejscu jako wartość dodaną, stąd uszanowanie dla miejsca jego ustawienia (dodatkowo pozwoli to uniknąć kosztów związanych z ewentualnym jego przesuwaniem) oraz decyzja o podporządkowaniu obiektu układowi pomnika; centrum zostało rozplanowane w postaci dwóch ramion (jedno mieści funkcje ogólne, drugie ekspozycję), powtarzających gest skrzydeł Anioła w ogarnięciu przestrzeni placu i jego użytkowników; ustawienie to znajduje równocześnie pośrednie i dalekie odniesienia do charakterystycznych dla dawnego Szczecina, historycznych projektów budynków o funkcji publicznej, na których przedpolu lokowano założenia pomnikowe;
• jedną z inspiracji dla kształtu budynku stanowi samo miejsce; budynek jest doskonale widoczny ze względu na lokalizację bezpośrednio przy Trasie Zamkowej, starano się więc wkomponować go w zastany układ Placu Solidarności – od strony północnej i wschodniej obiekt przymyka go przestrzennie odwołując się do niegdysiejszego istniejącego w tym miejscu kwartału zabudowy, równocześnie tworząc pierzeję definiującą plac św. Piotra i Pawła; od strony zachodniej otwiera się na otoczenie klinami widokowymi w kierunku ważnych okolicznych obiektów – planowanej filharmonii, Bramy Królewskiej i masztu s.s. Konstanty Maciejewicz – w ten sposób budynek staje się rodzajem znaku urbanistycznego będącego funkcją lokalnego układu topograficznego;
• „kliny” widokowe znajdują odbicie w układzie przestrzennym samego placu – zarówno we wzorze posadzki (w dużej mierze wykorzystującym istniejącą kostkę granitową) jak i w ustawieniu latarni (z użyciem lamp istniejących), równocześnie naprowadzając całość układu na pomnik Anioła Wolności oraz strefę wejścia do budynku;
• w obrębie płyty placu zaprojektowano „stygmaty” urbanistyczne – istniejące drzewa ujęto w 16 metalowych obudów, sarkofagów o geometryzujących kształtach – stanowią one odwołanie do 16 ofiar pamiętnego 17 grudnia 1970 roku, będąc jednocześnie integralną częścią kompozycji założenia placowego;
• oś placu domknięta została szczelinową fontanną, za którą przebiega ciąg komunikacyjny z zatopionymi w posadzce lampami znaczącymi strefę reprezentacyjnego do planowanego budynku filharmonii;
II. OPIS TECHNICZNY
Jest to budynek o funkcji wystawienniczej i edukacyjnej, posiadający zespół o funkcji ogólnej wraz z przestrzenią wielofunkcyjną oraz ekspozycję i część techniczną, a także niewielkie biura.
• rozwiązania funkcjonalne
Wejście główne do obiektu znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie pomnika, gdzie w całości przeszklona ściana ukazuje wnętrze obiektu wraz z kawiarnią i stoiskami z książkami, zapraszając do wnętrza i pełniąc jednocześnie funkcje promocyjną dla działań Centrum Dialogu. Znakiem rozpoznawczym obiektu są widoczne z daleka załamujące się czerwone „przełomy” ścian i przekrycia osadzone na bloku wielofunkcyjnej sali konferencyjnej w tym samym kolorze – w ten sposób forma obiektu wyznacza punkt szczególny w budynku, gdzie krzyżują się w sensie dosłownym i kompozycyjnym poszczególne jego strefy. Sala konferencyjna stanowi rzeczywiste centrum obiektu, umiejscowiona miedzy strefa ogólną, a ekspozycją rozdziela równocześnie ciąg wejściowy i wyjściowy, umożliwiając tym samym jej użytkowanie zarówno jako sali sesyjnej czy wykładowej jak i po otwarciu ścian jako integralnej części ekspozycji.
Ze strefy wejściowej, czerwona ściana bloku sali konferencyjnej naprowadza widza dalej w głąb wnętrza, które pozostaje w celowym kontraście do otwartej i przeszklonej części wejściowej – strefa ekspozycji jest dużo bardziej mroczna, w ciemnej kolorystyce, z otwarciem na zewnątrz w rejonie ustawienia Anioła Wolności – powstaje tu przestrzeń o odmiennej aurze, w której z pomroki dziejów wyłaniają się kolejne moduły tematyczne prezentowanych wystaw.
Proponuje się organizację przestrzeni wystawowej w układzie „kulisowym” gdzie zwiedzający odbiera kolejne etapy ekspozycji poprzez perspektywę wnętrza otwartą na panoramę miasta z masztem s/s Kapitan K. Maciejewicz oraz pierzeję dawnych domków profesorskich. Na posadzce umieszczono dodatkowo wpisujący się w rytm filarów konstrukcyjnych motyw „skali czasu” obrazujący historię miasta. Upływ czasu, uwzględniający w rejonie słupów konstrukcyjnych ukazanie ważniejszych dat – począwszy od 5 lipca 1945, poprzez wypadki grudniowe, porozumienia sierpniowe, strajki szczecińskie znajduje wypełnienie 4 czerwca 1989 w wyborach do sejmu Kontraktowego 4 czerwca 1989 przy dużej czerwonej ścianie przełamującej wnętrze w rejonie sali wielofunkcyjnej. Ściana ta wyposażona została w duży ekran, ukazujący informacje bieżące dotyczące Centrum Dialogu.
Kierując się do wyjścia, po drugiej stronie bryły sali konferencyjnej, stanowiącej forum dyskusji, znajduje się zamykające ciąg ekspozycji miejsce wizualizacji przyszłości Szczecina i dodatkowo w wolnostojącej łodzi „przedszkole historyczne” – miejsce dla najmłodszych pozwalające im w innej formie uczestniczyć w działaniach centrum.
Wychodząc z części ekspozycyjnej drugą stroną sali konferencyjnej trafiamy znowuż do hallu otwartego przeszkleniem na założenie placowe ze swą kulminacją w postaci Anioła Wolności – otwarcie panoramiczne w rezultacie staje się nagrodą dla widza, który tym razem będąc już po zwiedzeniu wystawy ma szansę odkryć historyczny kontekst widoku obejmującego m.in. Bramę Królewską.
• rozwiązania materiałowe – zewnętrze
Rozplanowanie nawierzchni placu zasadniczo wykorzystuje istniejący tam materiał czyli płytki granitowe, rozbudowując kompozycyjnie pola, na których on występuje. Im dalej od centrum placu, a bliżej obrzeża (w strefie wejścia na plac zarówno od strony filharmonii jaki i od strony Bramy Królewskiej oraz kościoła św. Piotra i Pawła), pojawia się jako uzupełnienie jasnoszara kostka brukowa betonowa. Całość podzielona jest delikatnymi pasami brązowej kostki porfirowej szerokości 60 cm, które rozmieszczone zostały według modułu określonego przez formy budynku filharmonii. „Stygmaty” urbanistyczne proponuje się wykonać z blachy perforowanej na konstrukcji stalowej.
Dla samego budynku jako wykończenia proponuje się użycie blachy tytanowo – cynkowej jako materiału dość neutralnego, równocześnie mającego szansę pozostać charakterystycznym dla obiektu w istniejącym otoczeniu. Materiału homogenicznego w swych możliwościach krycia zarówno dachu jak i elewacji równocześnie odwołującego się do dalekich skojarzeń z budową okrętów (zwłaszcza w formie kadłuba części ekspozycyjnej). Blacha tytanowo – cynkowa układana na rąbek stojący na deskowaniu na szkielecie drewnianym zez wzmocnieniami stalowymi, docieplenie wełną mineralną, ściany murowane z pustaków ceramicznych.
• rozwiązania materiałowe – wnętrze
Obiekt zaprojektowano w konstrukcji mieszanej – częściowo murowanej z elementami żelbetowymi. Strop nad salą konferencyjną żelbetowy. Konstrukcja przekrycia lekka – belkowe wiązary blachownicowe, płatwie stalowe oraz blacha trapezowa. Wykończenie wnętrz stanowi uzupełnienie założeń projektowych. W części wejściowej elementy konstrukcyjne takie jak słupy oraz ściana tła – żelbetowe malowane zabezpieczającą farbą epoksydową z pozostawieniem surowej struktury betonu. W kontraście pozostaje tynkowana na czerwono ściana przy przeszkleniu oraz w tym samym kolorze elementy stropu w technologii suchego tynku.
Podłoga w części wejściowej z płytek granitowych nawiązujących do płytek użytych na powierzchni placu; w części ekspozycyjnej beton szlifowany; na zapleczach płytki gresowe. Ściany części wystawowej murowane z pustaków ceramicznych; tynkowane i malowane farbą emulsyjną w kolorze czarnym; sufit odkryty, konstrukcja przekrycia typu lekkiego na belkach stalowych.
• rozwiązania techniczne
Dojścia piesze do budynku prowadzą od strony Placu Solidarności oraz od strony kościoła św. Piotra i Pawła. Po obwodzie placu pozostawiono wszystkie istniejące miejsca parkingowe, które zabezpieczają potrzeby obiektu. Dojście piesze – chodnik biegnący od strony ul. Małopolskiej należy odpowiednio przystosować przez wzmocnienie podbudowy, celem umożliwienia wjazdu samochodami ciężarowymi obsługującymi budynek – w rejonie tym zlokalizowano pomieszczenie na kosze na śmieci oraz węzeł cieplny. Chodnik ten umożliwia ponadto obsługę dostaw do kawiarni oraz dojazd pojazdami uprzywilejowanymi (np. karetka pogotowia).
Możliwość wprowadzania do części ekspozycyjnej dużych pojazdów mechanicznych została zapewniona dzięki bramie w przeszkleniu części ekspozycyjnej przy wejściu na plac od strony Trasy Zamkowej.
Ze względu na koszt inwestycji oraz fakt, że wykonanie podświetlanego dojścia od strony filharmonii będzie miało właściwy sens dopiero po jej realizacji, proponuje się etapowanie inwestycji :
1. pierwszy etap, stanowiący przedmiot zagospodarowania niniejszego projektu, został ograniczony do działki nr 10/5, a kompozycja całości założenia pozwala na dogodne jej ograniczenie bez znaczącego obniżenia jakości przestrzennej obiektu – zakłada się pozostawienie okalających żwirowych alejek pieszych i ograniczenie nawierzchni placu do linii wyznaczonej przez przyszły ciąg pieszy od strony filharmonii;
2. drugi etap, którego realizację przewiduje się w nawiązaniu do realizacji filharmonii zakłada dodatkowe wykonanie podświetlanego w posadzce ciągu pieszego od strony zachodniej wraz z towarzyszącą mu fontanną domykającą oś pomnika, a ponadto wymianę nawierzchni żwirowej i uzupełnienie posadzki kostką brukową;
Jako zasadę przyjęto wykorzystanie istniejących w rejonie pomnika latarni (tylko zmiana lokalizacji) oraz istniejącej posadzki z płytek granitowych (częściowo pozostawiona, częściowo przełożona, docelowy układ poprzez jej rozbudowę).